Nagłe drętwienie ręki, opadanie kącika ust albo trudność w wypowiedzeniu prostego zdania mogą oznaczać poważne zaburzenie krążenia mózgowego. Wyjaśniam, jakie są najczęstsze objawy udaru i przemijającego ataku niedokrwiennego, kiedy trzeba natychmiast zadzwonić pod 112 lub 999 oraz jakie sygnały bywają mniej oczywiste.
Najważniejsze informacje o objawach zaburzeń krążenia mózgowego
- Nagła asymetria twarzy, osłabienie ręki lub nogi i zaburzenia mowy to sygnały alarmowe.
- Nie czekaj na poprawę. Objawy mogą ustąpić, a mimo to wymagać pilnej oceny w szpitalu.
- Silny, nagły ból głowy, zwłaszcza z wymiotami lub zaburzeniami świadomości, może towarzyszyć krwawieniu w mózgu.
- Zawroty głowy nie zawsze są niegroźne, szczególnie gdy pojawiają się razem z podwójnym widzeniem, niezbornością lub trudnością w chodzeniu.
- Czas rozpoczęcia objawów trzeba zapamiętać i przekazać zespołowi ratownictwa medycznego.
Najczęstsze objawy chorób naczyń mózgowych
Choroby naczyń mózgowych obejmują między innymi udar niedokrwienny, udar krwotoczny, przemijający atak niedokrwienny oraz niektóre schorzenia tętnic doprowadzających krew do mózgu. Najbardziej charakterystyczna jest nagłość pojawienia się objawów. Człowiek może jeszcze przed chwilą normalnie rozmawiać, a po chwili nie być w stanie unieść jednej ręki albo zrozumieć prostego polecenia.
Objawy widoczne na twarzy i ciele
- opadanie jednego kącika ust lub wyraźna asymetria twarzy,
- nagłe osłabienie albo drętwienie ręki, nogi lub połowy twarzy, zwykle po jednej stronie,
- niemożność utrzymania obu rąk uniesionych przed sobą,
- problemy z chodzeniem, koordynacją i utrzymaniem równowagi,
- nagła niezgrabność jednej dłoni, na przykład wypadanie przedmiotów.
Jednostronność ma tu duże znaczenie, ale nie jest warunkiem koniecznym. Objawy mogą dotyczyć także obu nóg, widzenia lub świadomości. Nie należy czekać na pojawienie się wszystkich symptomów naraz, ponieważ jeden nagły objaw neurologiczny może wystarczyć, by wezwać pomoc.
Przeczytaj również: Miażdżyca tętnic szyjnych - Jak rozpoznać objawy i uniknąć udaru?
Zaburzenia mowy, widzenia i rozumienia
Udar może powodować bełkotliwą mowę, trudność w znalezieniu słów albo całkowitą niemożność wypowiedzenia zdania. Czasami osoba mówi płynnie, ale używa niepasujących słów lub nie rozumie tego, co się do niej mówi. Taki stan nazywa się afazją, czyli zaburzeniem tworzenia albo rozumienia języka.
Niepokój powinny wzbudzić również nagłe zaburzenia widzenia: zamglenie obrazu, utrata widzenia w jednym oku, podwójne widzenie lub wypadnięcie części pola widzenia. W praktyce łatwo pomylić je ze zmęczeniem oczu, migreną albo problemem okulistycznym. Jeśli wystąpiły nagle, trzeba traktować je jako możliwy objaw naczyniowy.
Test FAST pomaga rozpoznać stan alarmowy
Prosty schemat FAST ułatwia szybką ocenę osoby z podejrzeniem udaru. Nie zastępuje badania lekarskiego, ale pomaga nie stracić cennych minut.
- Face, czyli twarz. Poproś o uśmiech i sprawdź, czy jedna strona ust nie opada.
- Arms, czyli ręce. Poproś o uniesienie obu rąk. Jeśli jedna opada albo nie daje się podnieść, to sygnał alarmowy.
- Speech, czyli mowa. Poproś o powtórzenie prostego zdania. Niewyraźna mowa, brak kontaktu słownego lub niezrozumienie polecenia wymagają pilnej reakcji.
- Time, czyli czas. Dzwoń pod 112 lub 999 i zapamiętaj godzinę, o której objawy pojawiły się po raz pierwszy.
FAST nie obejmuje wszystkich udarów. Przy zajęciu krążenia tylnego mogą dominować silne zawroty głowy, nagła utrata równowagi, podwójne widzenie, trudności w połykaniu, chrypka albo nagła niezborność ruchów. Same zawroty głowy często mają łagodną przyczynę, ale ich nagły początek w połączeniu z innymi objawami neurologicznymi wymaga pilnej pomocy.
Udar i TIA mogą wyglądać podobnie
Przemijający atak niedokrwienny, określany skrótem TIA, daje objawy podobne do udaru, ale wynikające z czasowego zaburzenia dopływu krwi do mózgu. Drętwienie, niedowład, zaburzenia mowy lub widzenia mogą po kilku minutach albo godzinach całkowicie zniknąć. Ustąpienie objawów nie oznacza bezpieczeństwa.
Na początku nie da się wiarygodnie rozstrzygnąć w domu, czy doszło do TIA, czy do udaru. Potrzebna jest pilna ocena medyczna, ponieważ przemijający incydent może zapowiadać kolejny, poważniejszy epizod. Nie warto prowadzić samochodu ani czekać na wizytę u lekarza rodzinnego. Najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest wezwanie zespołu ratownictwa.
Inaczej może wyglądać udar krwotoczny, czyli związany z pęknięciem naczynia. Częściej towarzyszy mu nagły i bardzo silny ból głowy, nudności, wymioty, sztywność karku, drgawki albo zaburzenia świadomości. Taki ból nie musi jednak wystąpić, dlatego brak bólu głowy nie wyklucza udaru.
Co zrobić po pojawieniu się objawów
Najważniejsze jest szybkie wezwanie pomocy. Podczas rozmowy z dyspozytorem trzeba powiedzieć, jakie objawy wystąpiły, kiedy zauważono je po raz pierwszy i czy osoba przyjmuje leki przeciwkrzepliwe. Godzina początku objawów ma znaczenie dla kwalifikacji do leczenia, nawet jeśli chory nie potrafi podać jej dokładnie.
- Nie podawaj jedzenia, picia ani leków na własną rękę.
- Nie próbuj obniżać gwałtownie ciśnienia bez zaleceń medycznych.
- Nie pozwalaj choremu samodzielnie prowadzić samochodu.
- Przygotuj listę przyjmowanych leków i informacje o chorobach przewlekłych.
- Jeśli osoba traci przytomność, sprawdź oddech i postępuj zgodnie z instrukcjami dyspozytora.
Tabletka przeciwbólowa nie rozwiązuje problemu, a aspiryna może być niebezpieczna, jeśli przyczyną objawów jest krwawienie. Do czasu wykonania badań nie wiadomo, jaki typ udaru wystąpił, dlatego leczenie powinien dobrać personel medyczny.
Dlaczego pojawiają się zaburzenia krążenia mózgowego
W udarze niedokrwiennym tętnica zostaje zamknięta przez zakrzep, zator albo blaszkę miażdżycową. W udarze krwotocznym naczynie pęka i krew uszkadza tkankę mózgową. Objawy zależą od tego, który obszar mózgu został pozbawiony tlenu lub uciskany przez krwiak.
Ryzyko zwiększają przede wszystkim nadciśnienie tętnicze, palenie tytoniu, cukrzyca, wysoki poziom cholesterolu, migotanie przedsionków, otyłość i mała aktywność fizyczna. Znaczenie mają także przebyte incydenty naczyniowe, choroby tętnic szyjnych, bezdech senny oraz wiek. Udar może jednak wystąpić również u osoby młodej, dlatego wiek nie powinien być powodem bagatelizowania nagłych objawów.
Profilaktyka nie polega na przyjmowaniu przypadkowych suplementów „na krążenie”. Największą różnicę robi regularny pomiar ciśnienia, leczenie rozpoznanych chorób, niepalenie, ruch dopasowany do możliwości oraz kontrola lipidów i glikemii. Nie odstawiaj samodzielnie leków przeciwkrzepliwych ani przeciwnadciśnieniowych, nawet jeśli wyniki chwilowo się poprawią.
Jak lekarze ustalają przyczynę objawów
W szpitalu ocenia się stan neurologiczny, poziom glukozy, ciśnienie, rytm serca i czas początku objawów. Podstawowe znaczenie ma zwykle tomografia komputerowa głowy, która pomaga wykryć krwawienie. W wybranych sytuacjach wykonuje się rezonans magnetyczny, angio-TK, angio-MR albo USG dopplerowskie tętnic szyjnych.
Badania nie służą wyłącznie potwierdzeniu udaru. Pomagają również znaleźć jego źródło, na przykład zwężenie tętnicy szyjnej, migotanie przedsionków albo zaburzenia krzepnięcia. Od wyniku obrazowania zależy, czy można zastosować leczenie przywracające przepływ, leczenie przeciwzakrzepowe, zabieg naczyniowy lub postępowanie neurochirurgiczne.
W przypadku TIA diagnostyka również ma sens, choć objawy już ustąpiły. Lekarz może zlecić EKG, dłuższe monitorowanie rytmu serca, badania krwi oraz ocenę naczyń. Dzięki temu można zmniejszyć ryzyko kolejnego incydentu, zamiast ograniczać się do obserwowania objawów.
Najważniejsza decyzja przy nagłych objawach
Jeżeli pojawia się nagłe osłabienie jednej strony ciała, zaburzenie mowy, widzenia, równowagi lub bardzo silny ból głowy, trzeba traktować sytuację jak stan zagrożenia zdrowia. Objawy mogą minąć, ale to nie daje pewności, że zagrożenie minęło. Szybki telefon pod 112 lub 999, zapamiętanie czasu początku dolegliwości i unikanie samodzielnego leczenia to działania, które realnie zwiększają szansę na właściwą pomoc.
